Upały na działce – kilka prostych sposobów, aby rośliny przetrwały gorące dni

W najbliższych dniach synoptycy zapowiadają powrót fali upałów. Wysokie temperatury, silne nasłonecznienie i szybko przesychająca gleba mogą stanowić duże wyzwanie dla roślin uprawianych na działkach. Lipiec to okres intensywnego wzrostu i dojrzewania wielu warzyw oraz owoców, dlatego warto odpowiednio przygotować ogród na nadchodzące gorące dni.

Podlewajmy mądrze

Podczas upałów najważniejszym zabiegiem pielęgnacyjnym jest właściwe podlewanie. Najlepiej wykonywać je wcześnie rano lub wieczorem, gdy temperatura jest niższa, a parowanie wody znacznie mniejsze.

Rośliny warto podlewać rzadziej, ale obficie. Dzięki temu woda dociera do głębszych warstw gleby, co sprzyja rozwojowi silnego systemu korzeniowego. Szczególnej uwagi wymagają pomidory, ogórki, papryka, cukinie, a także młode drzewa i krzewy owocowe.

Podlewając rośliny, kierujmy strumień wody bezpośrednio na glebę, unikając moczenia liści. Jest to szczególnie ważne w przypadku pomidorów i ogórków, ponieważ długo utrzymująca się wilgoć na liściach sprzyja rozwojowi chorób grzybowych.

Przygotujmy rośliny na okres suszy

Choć o upałach najczęściej myślimy dopiero wtedy, gdy temperatura gwałtownie wzrasta, warto zadbać o kondycję roślin jeszcze wcześniej. Dobrze rozwinięty system korzeniowy pozwala im lepiej wykorzystywać wodę zgromadzoną w glebie i łatwiej przetrwać okresowe niedobory wilgoci.

Pomocne mogą być preparaty zawierające grzyby mikoryzowe, które wspierają rozwój korzeni i ułatwiają pobieranie wody oraz składników pokarmowych. Coraz większą popularnością cieszą się również biostymulatory wzrostu, zwiększające odporność roślin na stres wywołany wysoką temperaturą czy suszą. Należy jednak pamiętać, że preparaty te stanowią jedynie wsparcie i nie zastąpią właściwej pielęgnacji.

Ściółka – prosty sposób na zatrzymanie wilgoci

Jednym z najskuteczniejszych sposobów ograniczenia wysychania gleby jest ściółkowanie. Warstwa kory, słomy, kompostu lub przeschniętej skoszonej trawy ogranicza parowanie wody, chroni korzenie przed przegrzaniem i pomaga utrzymać bardziej stabilną temperaturę podłoża. Dodatkowo utrudnia rozwój chwastów, które konkurują z roślinami o wodę i składniki pokarmowe.

Chrońmy najbardziej wrażliwe rośliny

Najbardziej narażone na skutki upałów są młode sadzonki, rośliny uprawiane w pojemnikach oraz gatunki o dużych, delikatnych liściach. W czasie największych upałów warto zapewnić im lekkie zacienienie. Szczególną uwagę należy zwrócić również na rośliny uprawiane w szklarniach i tunelach foliowych, gdzie temperatura może być znacznie wyższa niż na zewnątrz. Regularne wietrzenie takich obiektów jest w gorące dni niezbędne.

Z niektórymi pracami warto poczekać

Fala upałów nie jest najlepszym momentem na przesadzanie roślin, intensywne cięcie czy nawożenie. Takie zabiegi mogą dodatkowo osłabić rośliny i zwiększyć ich podatność na stres. W czasie wysokich temperatur lepiej ograniczyć się do podstawowych prac pielęgnacyjnych i uważnie obserwować stan upraw.

Obserwujmy ogród

Każda działka jest inna, dlatego warto regularnie sprawdzać kondycję roślin. Zwiędnięte liście, zahamowany wzrost czy szybko przesychająca gleba to sygnały, że rośliny potrzebują naszej pomocy.

Na pogodę nie mamy wpływu, ale możemy odpowiednio przygotować ogród na letnie upały. Racjonalne podlewanie, ściółkowanie, dbałość o dobrą kondycję systemu korzeniowego oraz ochrona najbardziej wrażliwych roślin pozwolą ograniczyć skutki wysokich temperatur i cieszyć się zdrowymi, obfitymi plonami przez cały sezon.

Opracowanie

Magdalena Ziółkowska Instruktor ds. ogrodniczych

13.07.2026

WARKOCZ EKOLOGICZNY

Jest to innowacyjna, bezkosztowa metoda ochrony przyrody, do której stosowania zachęcamy działkowców, gdyż jest to dobry sposób na zagospodarowanie gałęzi po cięciu i pielęgnacji drzew i krzewów. Każdy działkowiec może stworzyć go samodzielnie, przy małym nakładzie pracy i niewielkim nakładzie finansowym.

Zasada tworzenia warkocza polega na nagromadzeniu materii organicznej w postaci świeżo ściętych gałęzi, traw ozdobnych, liści i ułożeniu wałów o szerokości ok. 1 m i wysokości do 1,5 m.

Gałęzie układa się warstwowo, tworząc naturalny żywopłot, który z czasem rozkłada się, użyźniając glebę i stając się bazą dla nowej roślinności. Pierwsze warstwy gałęzi należy ubić poprzez udeptanie. W późniejszym okresie, kiedy gałęzie zaczną ulegać rozkładowi i nieznacznie osiadać, nie ingerujemy już w jego strukturę, by nie zniszczyć powstałych siedlisk owadów, tylko uzupełniamy nowymi gałęziami od góry konstrukcji.

Wzrost świadomości ekologicznej skłania nas do tworzenia na ekologicznych ogródkach działkowych małej strefy dzikiej przyrody, przyjaznego miejsca bytowania pożytecznych gatunków, głównie owadów, jeży i ptaków. Dzięki tej metodzie ograniczymy problem usuwania bioodpadów i przyczynimy się do rozwoju bioróżnorodności.

Zdjęcia własne wykonane w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Zielonogórskiego w Zielonej Gorze.

Opracowanie i zdjęcia
Halina Litwinowicz – IO SSI

07.04.2026 r.

ZBIERAMY MUMIE OWOCÓW

Styczeń i luty to odpowiedni moment do zbierania z drzew owocowych mumii – zaschniętych owoców jabłek, śliw, wiśni, czereśni, brzoskwiń i grusz, gdyż będą one źródłem infekcji w sezonie wegetacyjnym i zapadania tych drzewek owocowych na brunatną zgniliznę.

Pomimo mrozów zimujące w mumiach zarodniki grzybów nie ulegają zniszczeniu i wiosną, kiedy temperatura wzrasta powyżej 10 C wnikają w strukturę drzew powodując infekowanie nowych kwiatów i pędów, przez co następuje zamieranie rośliny. Rozprzestrzeniają się również na inne drzewa powodując osłabienie roślin, zmniejszenie plonów, pogorszenie jakości owoców i ostatecznie obumarcie drzew. Istotne jest zatem zadbanie wczesną wiosną, najlepiej pod koniec lutego o zabezpieczenie drzew owocowych bieleniem wapnem, by mocne słońce operujące w dni słoneczne nie spowodowało pękania kory drzew, gdyż w ten sposób patogeny i grzyby będą łatwiej przenikać w głębsze warstwy struktury drzewa.

Dzięki takiemu zabiegowi przyczyniamy się do zmniejszenia chorób w nowym sezonie i ograniczenia oprysków oraz uzyskania zdrowych, jędrnych owoców.

Zdjęte mumie z drzew należy wyrzucić do odpadów zmieszanych lub głęboko zakopać poza terenem ogrodu na głębokość do 50 cm. Pod żadnym pozorem nie należy zostawiać ich pod drzewem ani kompostować, gdyż zarodniki grzybowe przetrwają w kompoście, którym będziemy zasilać rośliny i będą przyczyną infekcji w ogrodzie.

Zbieranie mumi owocowych i przycinanie drzewek owocowych to niezbędne zabiegi pielęgnacyjne zapobiegające gniciu owoców na drzewach i rozwojowi chorób grzybowych w nowym sezonie .

Opracowanie i zdjęcia:

Halina Litwinowicz- IO SSI

26-01-2026

MĄDRE I ODPOWIEDZIALNE DOKARMIANIE PTAKÓW ZIMĄ

Nadejście pierwszych mrozów i śnieżyc jest odpowiednim czasem do rozpoczęcia dokarmiania ptaków. Dokarmianie ptaków przez działkowców jest popularną praktyką wspierającą ptaki w trudnych warunkach atmosferycznych. Należy dokarmiać mądrze i odpowiedzialnie w myśl zasady by pomagać, a nie szkodzić:

1. Regularne podawaniu odpowiednich pokarmów – niesolonych i nieprzetworzonych.

2. Odpowiednio dobrane karmniki w zależności od wielkości i gatunku ptaków, zawieszone w bezpiecznym, osłoniętym od wiatru i od drapieżników miejscu, z wygodnym dostępem do „ptasiej stołówki”.

3. Regularnie czyszczone karmniki, by zabezpieczyć przed rozwojem chorób.

4. Zapewnienie świeżej wody i utrzymanie higieny.

5. Zakończenie dokarmiania wczesną wiosną, kiedy ptaki już same będą mogły zadbać o pożywienie.

(fot. Halina Litwinowicz)

Rodzaj zalecanego pożywienia

• Ziarna: łuskany słonecznik, proso, owies, kasze (jaglana, gryczana, kukurydziana), siemię lniane, sezam.

• Tłuszcze: surowa, niesolona słonina, łój, smalec (bez przypraw).

• Orzechy: niesolone, niesmażone (włoskie, laskowe, ziemne), drobno posiekane.

• Owoce: rodzynki, jabłka, gruszki (nie solone).

• Warzywa: gotowane, niesolone ziemniaki, marchew, buraki, kapusta (dla ptaków wodnych).

Pożywienie niewskazane:

• Chleb i pieczywo (zwłaszcza spleśniałe!!).

• Słone i przyprawione potrawy.

• Resztki ze stołu, frytki, pizza itp..

• Słonecznik w łupinach zwłaszcza dla małych ptaków.

Gotowe mieszanki tłuszczowo-nasienne w formie kul lub dzwonków, można nabyć w większości sklepów zoologicznych. Takie mieszanki możemy również przygotować samodzielnie w domu z kostki smalcu, garści nasion i ziaren, owoców jak np. żurawiny. Roztopiony smalec łączymy z resztą składników. Pokarm taki można włożyć do pojemnika, zawiesić na drzewie lub w innym miejscu z łatwym dostępem dla ptaków. W okresie mrozów poidełka dla ptaków uzupełniać letnią wodą z umieszczonym wewnątrz korkiem z korka, by zapobiec zamarzaniu wody.  Korek jest dobrym izolatorem termicznym i w małych pojemnikach zastosowanie tej metody jest skuteczne.

Regularne i prawidłowe podawanie pokarmu ptakom jest bardzo istotne w procesie dokarmiania, ponieważ ptaki przyzwyczajają się do miejsca, w którym mogą się posilić i utrzymać się w dobrej kondycji. Wspiera również ochronę i utrzymanie różnorodności gatunków. Daje nam możliwość obserwacji poszczególnych gatunków ptaków przylatujących do karmników.

(fot. Krystyna Mudra)

Opracowanie:

Halina Litwinowicz – IO SSI

17-12-2025